Nội dung chính
Ngũ trò Viên Khê không chỉ là một loại hình nghệ thuật trình diễn dân gian đặc sắc mà còn là linh hồn văn hóa xứ Thanh, đang được hồi sinh mạnh mẽ thông qua những nỗ lực bảo tồn.
Ngũ trò Viên Khê – Di sản quốc gia kết tinh từ hơi thở lao động
Được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia vào năm 2017, Ngũ trò Viên Khê (hay còn được biết đến với tên gọi dân ca, dân vũ Đông Anh) không đơn thuần là những điệu múa, lời ca mà là một bảo tàng sống về đời sống tinh thần của người dân địa phương. Loại hình nghệ thuật này gắn bó mật thiết với nhịp sống nông nghiệp và niềm tin tâm linh, nơi mỗi tiết mục trình diễn là một lời nguyện cầu cho mùa màng bội thu, quốc thái dân an và cuộc sống ấm no.
Tuy nhiên, thực tế nghiệt ngã của thời gian và sự thay đổi trong thị hiếu giải trí từng khiến Ngũ trò Viên Khê đứng trước nguy cơ mai một. Khi những nghệ nhân lão thành dần vắng bóng, khoảng trống về thế hệ trở thành rào cản lớn nhất khiến loại hình nghệ thuật này có lúc tưởng chừng chỉ còn là ký ức.
CLB Ngũ trò Viên Khê: “Chiếc cầu nối” giữa hai thế hệ
Xuất phát từ ý thức tự tôn dân tộc và nhu cầu tự thân của cộng đồng, Câu lạc bộ (CLB) Ngũ trò Viên Khê đã ra đời, trở thành hạt nhân quan trọng trong việc lưu giữ di sản. Hiện nay, CLB quy tụ hơn 100 thành viên, tạo nên một hệ sinh thái văn hóa đa thế hệ đầy sức sống.
Điểm tựa vững chắc nhất của CLB chính là những “cây đại thụ” như Nghệ nhân Ưu tú Nguyễn Thị Cốc và nghệ nhân Nguyễn Duy Răng. Sự tâm huyết của những người giữ lửa này không chỉ dừng lại ở việc biểu diễn mà còn là sự kiên trì truyền dạy tỉ mỉ từng làn điệu, từng bước múa cho lớp trẻ. Nghệ nhân Ưu tú Nguyễn Thị Cốc (88 tuổi) chia sẻ đầy xúc động: “Chúng tôi coi việc truyền dạy là trách nhiệm với quê hương. Mỗi điệu múa, câu hát nếu không trao truyền lại sẽ mất đi theo thời gian. Nhìn các cháu nhỏ say mê tập luyện, tôi thấy niềm vui lớn lao của một người làm nghề”.
Chiến lược “làm mới” di sản để chạm đến công chúng hiện đại
Để di sản không bị bó hẹp trong “không gian làng”, CLB Ngũ trò Viên Khê đã thực hiện những bước chuyển mình táo bạo. Không chỉ dừng lại ở sinh hoạt nội bộ, CLB đã đưa nghệ thuật dân gian lên những sân khấu lớn hơn, điển hình là sự kiện “Sắc xuân trên mọi miền Tổ quốc” do Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch tổ chức tại Hà Nội vào tháng 2/2026. Sự góp mặt của 40 thành viên đã tạo nên một dấu ấn đậm nét, khẳng định sức sống bền bỉ của di sản xứ Thanh trong lòng công chúng hiện đại.
Chị Lê Thị Cảnh, thành viên CLB, cho biết bí quyết nằm ở sự thích ứng: “Chúng tôi chủ động điều chỉnh cách dàn dựng, biên tập tiết mục sao cho vừa lòng khán giả trẻ nhưng tuyệt đối không làm mất đi hồn cốt truyền thống”. Đặc biệt, việc kết hợp với các đơn vị du lịch để trình diễn cho du khách đang mở ra một hướng đi đầy tiềm năng, vừa giúp quảng bá văn hóa, vừa tạo nguồn lực để duy trì hoạt động của CLB.
Tầm nhìn chiến lược cho sự bảo tồn bền vững
Nhận diện rõ giá trị của CLB, chính quyền phường Đông Sơn đã triển khai những giải pháp mang tính hệ thống để củng cố tổ chức này. Thay vì hỗ trợ rời rạc, địa phương hướng tới việc kiện toàn CLB theo hướng bài bản, chuyên nghiệp hơn thông qua việc:
- Chuẩn hóa quy chế: Xây dựng quy chế hoạt động rõ ràng, phân định vai trò nòng cốt.
- Đầu tư nguồn lực: Tăng cường hỗ trợ về kinh phí và cơ sở vật chất cho các buổi tập luyện.
- Trọng tâm kế thừa: Đẩy mạnh việc đưa Ngũ trò Viên Khê vào trường học, khơi gợi tình yêu văn hóa truyền thống cho thanh thiếu niên ngay từ sớm.
Nhìn lại hành trình của CLB Ngũ trò Viên Khê, có thể thấy bảo tồn không phải là giữ nguyên trạng một cách cứng nhắc, mà là làm cho di sản tiếp tục “sống” và “thở” trong nhịp sống đương đại. Mỗi thành viên CLB không chỉ là người biểu diễn, mà chính là những “người giữ hồn” cho văn hóa xứ Thanh.
Bạn nghĩ sao về việc đưa nghệ thuật dân gian vào du lịch để bảo tồn bền vững? Hãy chia sẻ góc nhìn của bạn cùng chúng tôi ở phần bình luận bên dưới!