Nội dung chính
Văn hóa đọc trong thời đại số không đơn thuần là việc tiếp nhận thông tin, mà là quá trình rèn luyện tư duy sâu để con người không bị hòa tan trước làn sóng công nghệ.
Tại buổi tọa đàm với chủ đề “Nếu không đọc sách thì sao?” diễn ra tại Phố sách Hà Nội, các chuyên gia hàng đầu về giáo dục và xuất bản đã cùng mổ xẻ một vấn đề cấp thiết: Khi trí tuệ nhân tạo (AI) có thể tổng hợp mọi kiến thức trong vài giây, liệu việc đọc sách truyền thống có còn giá trị?
Sách – Nền tảng tinh hoa và hành trình thấu hiểu bản thân
Giáo sư Phan Văn Trường, người sáng lập hệ sinh thái Cấy Nền, đã đưa ra một nhận định sắc sảo: “Sách là tinh hoa. Đứng ngoài sách cũng là đứng ngoài tinh hoa”. Theo ông, sách không chỉ là kho lưu trữ dữ liệu mà là di sản tri thức được chắt lọc qua nhiều thế hệ. Việc đọc sách giúp chúng ta kết nối với nguồn cội và những giá trị nhân loại lớn lao, tạo nên nền móng văn hóa vững chắc cho mỗi cá nhân.
Thay vì nhìn nhận việc đọc là để thu thập thông tin, Giáo sư Trường nhấn mạnh đây là hành trình tự khám phá. Khi đối diện với những tư tưởng lớn trong sách, người đọc buộc phải soi chiếu lại chính mình, từ đó nhận ra tiềm năng, giá trị cá nhân và định hình những hình mẫu mà bản thân muốn hướng tới.
Đọc sách và AI: Khi “siêu nhận thức” trở thành lợi thế cạnh tranh
Trong bối cảnh AI phát triển vũ bão, Tiến sĩ Nguyễn Mạnh Hùng (Chủ tịch HĐQT Công ty cổ phần Sách Thái Hà) cho rằng năng lực học tập chủ động là yếu tố sống còn. Khi tri thức thay đổi theo từng giờ, khả năng tự cập nhật và thích nghi mới là điều tạo nên sự khác biệt giữa con người và máy móc.
Hạn chế của AI và sức mạnh của trải nghiệm thực
Tiến sĩ Nguyễn Thị Ngọc Minh từ Đại học Sư phạm Hà Nội đã chỉ ra một điểm yếu chí mạng của công nghệ: “Ảo giác dữ liệu” (AI Hallucination) và thiên kiến. AI có thể tạo ra những văn bản mượt mà nhưng thiếu chiều sâu tri thức tích lũy từ trải nghiệm sống thực tế. Sách, với sự chiêm nghiệm của tác giả, cung cấp một hệ giá trị mà AI không thể mô phỏng trọn vẹn.
Phát triển “Siêu nhận thức” thông qua việc đọc
Một trong những luận điểm đắt giá nhất tại tọa đàm là khái niệm siêu nhận thức (metacognition) – khả năng quan sát và hiểu rõ quá trình tư duy của chính mình. Việc đọc một cuốn sách đòi hỏi sự chậm lại, buộc người đọc phải dừng lại để đặt câu hỏi, kiểm chứng và điều chỉnh nhận thức. Đây chính là “bộ lọc” quan trọng giúp chúng ta không bị cuốn theo những luồng thông tin nhanh, hời hợt và thiếu chọn lọc trên không gian mạng.
Xây dựng tư duy độc lập cho thế hệ Z và Alpha
Đối với người trẻ, việc đọc sách hiện nay không còn là để “biết thêm” mà là để “biết chọn”. Trong thế giới tràn ngập thông tin, kỹ năng đọc sâu giúp các em phát triển năng lực phản biện, nuôi dưỡng chiều sâu cảm xúc và không bị dẫn dắt bởi các xu hướng ngắn hạn.
Để hình thành thói quen này, các diễn giả khuyến nghị phụ huynh và nhà giáo dục nên tập trung vào:
- Xây dựng môi trường đọc: Biến việc đọc thành hoạt động tự nhiên trong gia đình thay vì áp đặt.
- Khơi gợi tò mò: Thay vì bảo trẻ “phải đọc”, hãy cùng trẻ thảo luận về một vấn đề thực tế và dùng sách để tìm câu trả lời.
- Kết nối đa chiều: Khuyến khích trẻ đối chiếu thông tin từ sách với thực tế đời sống.
Lời kết: Đọc sách là đầu tư vào nội lực
Tọa đàm “Nếu không đọc sách thì sao?” một lần nữa khẳng định: Sách không lỗi thời, chỉ có cách tiếp cận cần thay đổi. Đọc sách chính là con đường bền vững nhất để bồi đắp nhân cách và giữ cho tư duy luôn sắc bén trước sự chi phối của công nghệ. Khi chúng ta làm chủ được việc đọc, chúng ta làm chủ được tư duy của chính mình.
Theo bạn, trong một thế giới mà AI có thể tóm tắt mọi cuốn sách, điều gì khiến việc trực tiếp đọc từng trang sách vẫn còn giá trị? Hãy chia sẻ góc nhìn của bạn ở phần bình luận bên dưới!