AI và dữ liệu giúp Cục Tần số phát hiện hàng nghìn tàu vi phạm giấy phép
Cục Tần số Vô tuyến điện đã áp dụng một phương pháp dựa trên dữ liệu và trí tuệ nhân tạo để phát hiện hàng nghìn tàu không có giấy phép tần số, minh chứng cho sức mạnh của chuyển đổi số trong quản lý hành chính.
Tại hội nghị triển khai chương trình công tác năm 2026 của khối Bưu chính – Viễn thông (Bộ Khoa học và Công nghệ) vào ngày 10/1, ông Lê Văn Tuấn – Cục trưởng Cục Tần số Vô tuyến điện, đã chia sẻ câu chuyện đổi mới quy trình giám sát vi phạm tần số, nhấn mạnh đây là một ví dụ tiêu biểu của chuyển đổi số.
Bài toán “không thể với tới mọi chỗ”
Trước đây, khoảng 95% các vi phạm tần số được phát hiện nhờ hệ thống kiểm soát kỹ thuật; phần còn lại chỉ qua thanh tra định kỳ. Tuy nhiên, mô hình truyền thống gặp giới hạn lớn khi không thể phủ sóng toàn bộ vùng biển sâu, khu vực xa xôi hay các đô thị có hạ tầng phức tạp.
“Hệ thống kiểm soát thực sự không với hết được. Nếu đi kiểm tra trực tiếp thì không có nhân lực,” ông Tuấn lưu ý, và đặt câu hỏi: “Chẳng nhẽ để vi phạm cứ tồn tại ngoài đời?”
Giải pháp được đưa ra xuất phát từ định hướng “giám sát bằng dữ liệu” mà Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Nguyễn Mạnh Hùng (khi đó là Bộ trưởng Bộ Thông tin và Truyền thông) đề xuất tại hội nghị 2018. Thay vì dựa vào thiết bị đo lường tại chỗ, Cục Tần số bắt đầu khai thác dữ liệu đăng ký và phân tích bằng AI để phát hiện các bất thường.
Cục Tần số đã thí điểm kết nối dữ liệu với Cục Đăng kiểm Việt Nam (Bộ Xây dựng). Theo quy định, mọi tàu hoạt động trên biển – kể cả tàu cá – phải trang bị thiết bị vô tuyến và phải được đăng kiểm.
Khi đưa dữ liệu của 2.561 tàu khách, tàu du lịch từ Cục Đăng kiểm vào hệ thống so sánh với cơ sở dữ liệu cấp phép tần số, AI nhanh chóng phát hiện rằng 60% tàu này không có giấy phép tần số.
Con số này đặc biệt cao ở các tỉnh có nền du lịch biển mạnh. Theo số liệu Cục Tần số công bố: tại Quảng Ninh, 84% tàu không có giấy phép; Hải Phòng 60%; An Giang 61%; Đà Nẵng 58%.
Hiệu quả từ việc dùng dữ liệu để xác định vi phạm
Để kiểm chứng, Cục Tần số hợp tác với Hải Phòng thực hiện kiểm tra thực địa. Trong 10 doanh nghiệp được kiểm, tất cả đều có vi phạm, tổng cộng 500 phương tiện.
Mục tiêu chính không phải tăng phạt mà là nâng cao tính tuân thủ. Khi xác định đối tượng vi phạm một cách chính xác, cơ quan quản lý có thể gửi cảnh báo cụ thể, giảm thiểu vi phạm lặp lại.
Đồng thời, Cục Tần số còn phát hiện khoảng 200 tàu có dấu hiệu vi phạm khác – ví dụ, thiết bị vô tuyến đã được lắp nhưng khi hỏi lại lại “đang cất trong kho”. Những trường hợp này được chuyển tới Cục Đăng kiểm để xử lý.
Kết quả chỉ sau một tháng thí điểm, tỷ lệ doanh nghiệp đến làm thủ tục cấp phép đã tăng vọt. Từ tháng 11/2025 đến nay, Cục đã phạt 14 doanh nghiệp, tổng số tiền 250 triệu đồng.
Ông Lê Văn Tuấn rút ra bốn bài học: (1) Chuyển đổi số cho phép phát hiện vi phạm mà không cần hệ thống kiểm soát phủ sóng toàn diện; (2) Nhận diện và kết nối nguồn dữ liệu quyết định thành công; (3) Giám sát thực địa kết hợp xử phạt tạo sức ép thay đổi nhận thức; (4) Cơ chế phản hồi giúp các đơn vị chia sẻ dữ liệu nhanh chóng phát hiện vấn đề nội tại.
Trong tương lai, Cục Tần số sẽ mở rộng kết nối với các cơ sở dữ liệu khác, chẳng hạn như dữ liệu tàu cá của ngành Nông nghiệp, nhằm xây dựng chức năng giám sát online đa ngành trên nền tảng quản lý tần số.
Cục cũng yêu cầu các trung tâm tần số phối hợp với Sở Khoa học và Công nghệ địa phương, mỗi Sở ít nhất phải khai thác một cơ sở dữ liệu để phát hiện các lỗ hổng cấp phép và thực hiện phân tích dữ liệu nhằm nhắc nhở người vi phạm.